กรุงเทพฯ 9 ตุลาคม 2567 – สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริม วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) ร่วมกับ องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) The American Association for the Advancement of Science (AAAS) และ The World Academy of Sciences (TWAS) จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ The Pilot Science Diplomacy Workshop for Early-to-Mid Career Researchers in ASEAN Plus Three โดยได้รับเกียรติจาก H.E. Masato Otaka เอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย และ Dr. Patricia Gruber ที่ปรึกษาด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของรัฐมนตรีต่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐอเมริกา ร่วมปาฐกถาพิเศษผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ออนไลน์

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.ชัชนาถ เทพธรานนท์ ที่ปรึกษา สกสว. กล่าวว่า สิ่งสำคัญคือการทำให้คนในประเทศไทยพร้อมสำหรับความท้าทายที่จะเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นด้านวิทยาศาสตร์ การเมือง หรือสังคม ซึ่งในอดีตประเทศไทยมีความพยายามที่จะจัดตั้งระบบที่ปรึกษาด้านวิทยาศาสตร์ แต่ยังไม่ประสบความสำเร็จ ดังนั้น จึงเป็นโอกาสอันดีที่จะได้เรียนระบบของประเทศอื่นๆ ในภูมิภาค เพื่อผลักดันการทูตวิทยาศาสตร์ให้เป็นรูปธรรมต่อไป

ด้าน ดร.คิม มอนต์โกเมรี ผู้อำนวยการด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและการทูตวิทยาศาสตร์ สมาคมเพื่อความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์อเมริกัน (AAAS) กล่าวว่า AAAS และ Royal Society of London ได้นิยามคำว่า “วิทยาศาสตร์การทูต” ไว้ในวารสาร “New Frontiers in Science Diplomacy” ซึ่งตีพิมพ์ในปี 2556 ว่า การทูตทางวิทยาศาสตร์เป็นกลไกที่ช่วยให้เกิดความร่วมมือระหว่างประเทศ ประสานความร่วมมือในประเทศที่มีข้อขัดแย้งกัน อีกทั้งการนำข้อมูลทางวิทยาศาสตร์มาใช้เพื่อประกอบการตัดสินใจเชิงนโยบายยังช่วยให้เกิดการตอบสนองความท้าทาย การแก้ปัญหาของโลกได้อย่างทันท่วงที อย่างไรก็ดี การสร้างความสัมพันธ์และความเชื่อมั่นระหว่างชุมชนวิทยาศาสตร์ที่มีความแตกต่างกัน ทั้งด้านภูมิศาสตร์ และภูมิรัฐศาสตร์ถือเป็นความท้าทาย

สำหรับการจัดงานครั้งนี้ ได้เน้นย้ำถึงบทบาทและความสำคัญของการทูตวิทยาศาสตร์ที่ประเทศต้องเร่งสร้างความตระหนักรู้ ความเข้าใจ เนื่องจากตอนนี้ประเด็นภูมิรัฐศาสตร์ของโลกมีความอ่อนไหวและส่งผลกระทบต่อการวางยุทธศาสตร์ความร่วมมือทางด้านวิจัยและพัฒนาในหลายประเทศ ดังนั้น การเตรียมความพร้อมของบุคลากรวิจัยและนักนโยบายในภูมิภาคอาเซียนในบริบทที่เกี่ยวกับการทูตวิทยาศาสตร์จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งเมื่อปี 2566 คณะผู้บริหาร สกสว. ได้มีโอกาสเข้าร่วมการอบรมปฏิบัติการการทูตวิทยาศาสตร์ “Science Diplomacy workshop” ณ เมืองทริอัสเต้ ประเทศอิตาลี โดยมี TWAS และ AAAS เป็นเจ้าภาพร่วม ซึ่งหน่วยงานทั้งสองมีประสบการณ์และได้จัดกิจกรรมในลักษณะดังกล่าวมาหลายปีและได้ขยายผลจนก่อให้เกิดการจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการในครั้งนี้ โดยมีผู้เข้าร่วมอบรมที่เป็นทั้งนักวิจัยรุ่นใหม่และนักนโยบายที่ผ่านการคัดเลือกเข้าร่วมกิจกรรมจำนวน 19 คน จาก 10 ประเทศในภูมิภาคอาเซียน และประเทศญี่ปุ่น

สำหรับผู้เข้าร่วมอบรมจะได้มีโอกาสแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับวิทยากรที่มีประสบการณ์สูง และฝึกทักษะวิทยาศาสตร์การทูตผ่านกรณีศึกษา อาทิ เรื่องน้ำ พลังงาน และอาหาร ทั้งนี้ สกสว. ในฐานะผู้ริเริ่มการจัดการประชุม The Pilot Science Diplomacy Workshop for Early-to-Mid Career Researchers in ASEAN Plus Three คาดว่าจะขยายการดำเนินการอย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจ และการตระหนักถึงความสำคัญของการทูตวิทยาศาสตร์ เพื่อกระตุ้นให้เกิดระบบที่ปรึกษาด้านวิทยาศาสตร์ในกระทรวงต่าง ๆ และใช้องค์ความรู้ดังกล่าวมาใช้ในการตัดสินใจเชิงนโยบาย และเชื่อมความสัมพันธ์กับนานาประเทศต่อไป